İşe İade Davasının Sonuçları ve Tazminatlar

İşe İade Davası Nedir?

İş Kanunu’muzda işverenin işçinin iş akdini keyfi olarak feshetmesini önlemek, güçsüz durumdaki işçiyi korumak amacıyla işe iade davası hükümleri düzenlenmiştir. İşe iade davasıyla işçi lehine hukuken bir koruma mekanizması getirilmeye çalışılmaktadır. İşe iade davasının sonuçları ile haksız ve geçersiz olarak işten çıkarılan işçinin kanunda aranan şartlar bulunduğu durumlarda işe geri dönmesini sağlamak için başvurulan bir yoldur.

2018 yılından itibaren iş davalarının daha hızlı daha makul ve daha az masraf gerektiren bir yolla çözüme kavuşturulabilmesi için dava öncesi başvurmanın zorunlu olduğu arabuluculuk kurumu getirilmiştir. Arabuluculuk sayesinde taraflar dava öncesinde bir araya gelmekte ve anlaşırlarsa dava açmaya gerek kalmadan mahkeme kararı gibi kesin olarak çözüm sağlamaktadır. Ancak arabuluculuk sırasında taraflar herhangi bir anlaşmaya varamazlarsa arabuluculuk anlaşamama tutanağı hazırlanır. Bu tutanaktan itibaren yasal süresi içinde işçinin iş mahkemelerinde işe iade istemli dava açması gerekmektedir.

İş Kanunu’nun 20. maddesine göre; “İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiası ile fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle, İş Mahkemeleri Kanunu hükümleri uyarınca arabulucuya başvurmak zorundadır. Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamaması hâlinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren, iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir.”

Yani işçi işten çıkarıldıktan 1 ay içerisinde arabulucuya başvurmalı. Arabuluculuk sürecinin bitiminden itibaren ise 2 hafta içinde işe iade davasını açmalıdır. İki haftalık dava açma süresi hak düşürücü süre niteliğindedir. Süresinde dava açılmadığında işçi bu hakkını kaybeder. Arabuluculuk süreci sonunda işçi yasal süresi içinde iş mahkemesinde dava açmazsa fesih geçerli hale gelir.

İşe İade Davası Açabilmek İçin Aranan Şartlar

• İşyerinde en az otuz işçi çalıştırılması (Ayrım olmaksızın iş yerindeki tüm işçiler)
• İşçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması
• İşveren vekili ya da yardımcısı olmamak (İşe alma veya işten çıkarma yetkisi bulunmamalı)
• Belirsiz süreli iş sözleşmesi bulunması
• İşveren tarafından sözleşmenin feshi

İşe İade Davasının Sonuçları

İşe iade davası sebebiyle yapılan yargılama sonucunda mahkeme feshin geçersiz olduğuna dair kanaat getirebileceği gibi feshin geçerli olduğuna da hükmedebilir. Mahkeme tarafından işverence yapılan feshin geçersiz olduğuna karar verilirse işçi; kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin alacağı gibi feshe bağlı alacaklar dışında bu davanın sonucu olarak dört aya kadar boşta geçen süre ücreti ve sekiz aya kadar işe başlatmama tazminatına hak kazanır.

Feshin geçerli olduğu yönünde karar çıkması durumunda ise işçiye işe iade hakkı verilmeyecektir. Buna karşılık, işçi geçerli fesihten doğan ihbar tazminatı veya kıdem tazminatı gibi işçilikten doğan diğer haklarını şartları varsa ayrıca başvuru yaparak alabilecektir.

İşe iade davasının sonuçlarını doğurabilmesi için kararın kesinleşmesi gerekir. İşe iade davaları açısından kanun yolu olarak sadece istinaf kanun yolu kabul edilmiştir. Temyiz yolu kapalıdır yani işe iade dosyası Yargıtay’a gitmez ve temyiz yoluna başvurulamaz. Yerel mahkemece verilen karar hakkında taraflardan birinin istinaf kanun yoluna başvurması halinde bölge adliye mahkemesi ivedilikle ve kesin olarak karar verir.

Tavsiye Yazı: İşe İade Davası Şartları

İşe İade Davasını Kazandıktan Sonra Ne Yapılması Gerekir?

İşe iade davasında mahkeme tarafından yapılan inceleme sonucunda feshin geçersizliğine, işçinin işe iadesine karar verilmesi bu davanın kazanıldığı anlamına gelir. Dava kazanıldıktan sonra taraflardan biri gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içerisinde istinaf kanun yoluna başvurmazsa karar kesinleşecektir. İşe iade davasının sonuçlarını doğurabilmesi için verilen mahkeme kararının kesinleşmesi gerekmektedir. İşçinin işe iade hakkını kullanabilmesi için öncelikle samimi bir şekilde yasal süresi içerisinde işverene başvurması gerekmektedir. İşverenin ise bu başvuru karşısında işçiyi işe başlatma ya da başlatmama hakkı vardır.

Eğer işveren işçinin başvurusu üzerine işçiyi işe başlatırsa iş ilişkisi kesintisiz bir biçimde sürmeye devam eder. Ancak işçinin dava süresince çalıştırılmadığı sürenin karşılığı olarak en çok dört aya kadar hükmedilmiş olan boşta geçen süre ücretinin işveren tarafından ödenmesi gerekir. Boşta geçen süre ücreti, işçi işe başlatılsa da başlatılmasa da ödenmelidir.

İşveren, işçinin başvurusu üzerine işçiyi işe başlatmama hakkını da kullanabilir. Bu durumda iş akdi feshedilmiş olur ve feshe bağlı olarak kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin alacağı boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı ile birlikte ödenmesi gerekir. İşveren işçiyi işe başlatmadığında kararda belirtilen işe başlatmama tazminatını ödemekle yükümlüdür. İşe başlatmama tazminatının miktarı ise mahkeme tarafından işçinin en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti aralığında belirlenir.

İşçinin işe iade hakkını kazanabilmesi ve işe iade hükümlerine bağlı diğer haklarını elde edebilmesi için kanunda belirtilen süre içerisinde işverene başvuru yapması gerekmektedir. İşe iade davasını kazanan işçi işverene başvuru yapmadığı takdirde fesih geçerli hale gelecektir. Mahkeme tarafından verilen kesinleşmiş kararın işçiye tebliğinden itibaren işçi işe iade amacıyla on iş günü içerisinde işverene başvuru yapmak zorundadır. Kanunda düzenlenen bu süre, hak düşürücü süre niteliğindedir. İşçi on iş günlük süre içinde başvuru yapmazsa işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücretine hak kazanamaz. Ancak koşulları varsa feshe bağlı diğer tazminat ve alacaklara hak kazanacaktır.

İşçinin işverene başvurusunda kanunda herhangi bir şekil şartı aranmamaktadır. Önemli olan işçinin samimi olarak işe başlama isteğini işverene ulaştırmasıdır. Ancak ispat açısından işçi lehine kolaylık sağlaması bakımından uygulamada bu başvurular noter aracılığıyla yapılması tercih edilmektedir.

İşe İade Davasında Boşta Geçen Süre Ücreti ve İşe Başlatmama Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

İşe iade davasında işçinin boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı için hesaplama yapılırken brüt ücreti esas alınmaktadır. İşe iade kararı ile birlikte boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatına da hükmedilecektir. Mahkeme bilirkişi yardımıyla ücret ve tazminatları hesaplar. Boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatının hesabı şu şekilde yapılmaktadır;

• Boşta Geçen Süre Ücretinin Hesabı;

Boşta geçen süre ücretiyle işçinin fesih ile karar tarihi arasında çalışmadığı süre boyunca mahrum kaldığı parasal hakların telafisi amaçlanmaktadır. Bu ücret hesaplanırken işçiye ücret ve ücret dışındaki ödemeler de hesaba katılır. Uygulamada bu ücrete giydirilmiş brüt ücret denir. Giydirilmiş ücret; işçiye giyim, yemek, yakacak, yol, ikramiye ve aile yardımı gibi para ya da ayni olarak sağlanan ek ödemelerin asıl ücrete dahil edilmesiyle bulunan brüt ücret tutarıdır.

Boşta geçen süre ücretinin hesaplanmasında giydirilmiş brüt ücret esas alınır. Ancak ücrete eklenen yan haklarda yargı kararlarında işçi bu dört aylık süre boyunca normalde işyerinde yol parası verilse de işçi bu sürelerde çalışmadığından bu haktan yararlanması mümkün olmaması nedeniyle yol parasının ücrete eklenmesini kabul etmemektedir. Boşta geçen süre ücretinin ödenmemesi durumunda TL mevduatına uygulanan en yüksek faiz işlemektedir.

Aylık Giydirilmiş Brüt Ücret X Tazminat süresi (4 ay)

• İşe Başlatmama Tazminatının Hesabı;

Yukarıda açıkladığımız üzere işçi işe iade davasını kazandıktan sonra karar kesinleşince işverene başvuru yapmalıdır. Bu başvurusu sonucunda işveren işçiyi işe davet etmez ve işe başlatmazsa işçi işe başlatmama tazminatına hak kazanacaktır. Bu nedenle işçinin işe başlatılmadığı tarihe kadar iş ilişkisi devam ettiği kabul edildiğinden işe başlatılmadığı tarihteki ücrete göre hesaplama yapılması gerekmektedir. Bu alacağın hesaplanmasında da brüt ücret esas alınır. İşe başlatmama tazminatının da ödenmemesi durumunda işçinin işe başlatılmadığı tarihten itibaren bu tutara yasal faiz işletilmektedir.

Aylık Brüt Ücret X Tazminat süresi (4-8 ay arası)

İşçi İşe İade Davası Açtıktan Sonra Başka İşte Çalışabilir Mi?

İşe iade davası açmış olan işçi açtığı dava devam ederken başka bir işte çalışabilir. İşe iade davaları uygulamada dört aydan uzun sürdüğünden dolayı kişilerin hayatlarını idame ettirebilmesi için başka işe girerek çalışması kadar doğal bir durum yoktur. Bu nedenle işe iade davası kazanıldıktan sonra işçiye boşta geçen süre ücretinin ödenmesi gerekir.

İşçinin iş sözleşmesinin feshinden sonra başka bir işyerinde çalışmaya başlaması dört aylık boşta geçen süre ücretine hak kazanılmasında herhangi bir engel teşkil etmez. Çünkü fesihten sonra işçinin başka bir işyerinde çalışmaya başlaması feshin geçersizliğine bağlı sonuçları ortadan kaldırmaz. Ayrıca işe iade kararı sonrasında işçinin başvurusu üzerine ödenmesi gereken boşta geçen süre ücretinden başka bir işten elde edilen gelirin indirilmesi ya da diğer işte çalışılan sürenin mahsubu doğru değildir.

Ayrıca yalnızca dava süresince değil işçinin işe iade başvurusunda bulunduğu sürede de başka işyerinde çalışmasında herhangi bir engel bulunmamaktadır. Ayrıca bu durum işçinin işe iade başvurusunun samimi olmadığı anlamına gelmez. Zira işçinin işverenin daveti üzerine mevcut işini bırakıp eski işine dönmesi imkan dahilindedir. İşçinin başka iş yerinde çalışması durumunda işe iade başvurusunun ciddi ve samimi olmadığından bahsedilemez ve bu durum başvurusunu geçersiz hale getirmemektedir.