Performans Düşüklüğü Nedeniyle İş Sözleşmesinin Feshi

Performans Düşüklüğü Nedir?

İşçinin performansının düşüklüğü, işçinin işin gerekleri gibi çalışmaması, işi yaparken eksiklik göstermesi, çalışma temposunu düşürmesi, işçinin beklenen düzeyde görevini yapamamasıdır. Performans düşüklüğünün varlığından söz edilebilmesi için işçinin emsal diğer işçilere göre daha az verimle çalışması ve işçinin niteliğine göre kendisinden beklenen performanstan daha az performans göstermesi gerekmektedir.

İşçinin Performansı Hangi Kriterlere Göre Ölçülebilir?

İş akdinin feshinde geçerli neden; işletmeye ve işyerine zarar vermeksizin iş ilişkisinin devamını olanaksız hale getiren nedenlerdir. Geçerli fesih nedenleri, haklı fesih sebepleri kadar kadar ağır nitelikte değildir.

Geçerli fesih, işveren tarafından İş Kanunu Madde 18’e göre gerçekleştirilebilmektedir. Kanun maddesine göre;

“Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır.” şeklinde düzenlenmiştir. Kanun maddesinde sayılan sebepler örnek olarak sayılmıştır. Bu durumlara benzer örnekler de geçerli fesih sebebi olarak kabul edilebilecektir. Geçerli sebeplerin bulunmaması halinde yapılan fesih açılacak işe iade davası sonucunda geçersiz sayılır ve iş ilişkisi korunmuş olur.

İşçinin davranışları, yeterliliği işçinin kişiliği ile sebepler olarak ifade edilebilir. Yargı kararlarında da işçinin yeterliliği ile ilgili kabul edilen geçerli nedenlere örnek vermek gerekirse bunlar;

• Ortalama bir işçiye göre daha az verimle iş görmesi,
• Sık sık hastalanma ve rapor alarak işe gelmemesi,
• Hastalığın çalışamaz duruma gelmemekle birlikte işini gerektirdiği şekilde yapmasını devamlı olarak etkilemesi,
• İşçinin işe yoğunlaşmasının giderek azalması, ilgisinin kesilmesi,
• Öğrenme ve kendini geliştirmede yetersiz kalması,
• İşyerinde çalışanlar ya da yetkililerle yeterli uyumda olmaması gibi durumlar  işçinin yetersizliğinden kaynaklanan geçerli neden olarak kabul edilmiştir.

İşçinin yeterliliği, performansı sebebiyle iş akdinin feshedilebilmesi için objektif kriterlerle performans düşüklüğünün tespit edilebilmesi gerekmektedir. Bu objektif kriterler yargı kararları ile şekillenmiştir. Öncelikle objektif performans değerlendirme ölçütleri işverence belirlenmeli ve bu tespitler işçiye bildirilmelidir. İşçide aranan vasıflar, bilgi, beceri düzeyi gibi temel ölçütler konusunda net olunmalıdır. Bu ölçütler makul ve somut gerçekliğe de uygun olmalıdır. İşyerinde işçilerin performanslarının değerlendirileceği sistem kurulmalı ve bu sisteme uygun şekilde işçilere davranılmalıdır.

Tavsiye İçerik: İşe İade Davasının Sonuçları

Bu kriterler çerçevesinde, işçinin performansının düşük kabul edilebilmesi için söz konusu performans düşüklüğünün makul bir süreyi aşacak şekilde ve kabul edilemeyecek düzeyde devam etmesi gerekmektedir. İşçinin belirlenen kriterlere uyum sağlayabilmesi amacıyla, işveren tarafından gerekli eğitimlerin verilmesi ve çalışma koşullarında iyileştirmeler yapılması zorunludur. Buna rağmen alınan tüm tedbirlere karşın performansın istenen seviyeye yükselmemesi hâlinde performans düşüklüğünden söz edilebilecektir. Ayrıca, feshin son çare olması ilkesi gereği, performansı düşük olan işçinin başka bir görevde ya da başka bir yerde istihdam edilmesinin mümkün olmaması da aranmalıdır.

İş sözleşmesinin işverence performans düşüklüğü sebebiyle geçerli nedenle feshedilebilmesi için kanunda bazı şartlar öngörülmüştür. Bu şartlar;

• Fesih bildiriminin yazılı yapılması
• Fesih nedeni açık ve kesin olarak belirtilmeli
• İşçinin davranışı ya da performansı ile ilgili nedenlerle feshedilecekse işçinin bu durumla ilgili savunması alınmalı

İş sözleşmesi İş Kanunu Madde 19/2 uyarınca; “Hakkındaki iddialara karşı savunmasını almadan bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, o işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez.” Bu hükme göre işçinin iş akdi performans düşüklüğü sebebiyle feshedilecekse işçinin yazılı savunmasının alınması zorunludur. İşçinin savunması alınması bir açıdan hakkındaki iddialara cevap verme imkanı sağlamaktadır. Ancak işçinin savunması alınırken dikkat edilmesi gereken unsurlar vardır. Bunlar;

• Savunma alınan konu ya da konularla yazılı fesih bildirimi aynı nedenleri belirtmelidir. (İşçinin savunmasının alınmadığı bir konu fesih sebebi yapılamaz.)
• İşçiye savunmasını sunması için makul bir süre vermiş olması gerekmektedir.
• Savunmanın fesihle birlikte ya da fesihten sonra alınmamış olması gerekmektedir.

İş sözleşmesinin bu koşullara aykırı olarak feshedilmesi, savunma alınması zorunluluğuna aykırı davranılması durumunda geçerli fesih değil haksız fesih söz konusu olacaktır.

Performans Düşüklüğü Nedeniyle İş Sözleşmesinin Geçersiz Şekilde Feshinin Sonuçları ve Açılabilecek Davalar

Performans düşüklüğü nedeniyle iş sözleşmesi geçersiz şekilde feshedildiğinde işçinin kanunda aranan koşulları sağladığı durumlarda işe iade davası açabilecektir. İşe iade davası iş güvencesine tabi olan işçiler için mümkündür. İş güvencesine tabi olma ve işe iade davası açabilme koşulları;

• İşyerinde en az otuz işçi çalıştırılması (ayrım bulunmadan tüm işyerindeki işçiler)
• İşçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması
• İşveren vekili ya da yardımcısı olmamak (işe alma veya işten çıkarma yetkisi bulunmamalı)
• Belirsiz süreli iş sözleşmesi bulunması
• İşveren tarafından sözleşmenin feshi

Bu koşulları sağlayan işçi, iş sözleşmesinin fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde arabuluculuk kurumuna işe iade ve işe iade davasına özgü tazminatların talebi ile başvurmalıdır. Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamaması hâlinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren, iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Belirlenen sürede işçi dava açmazsa işe iade talebinde bulunma hakkını ve işe iadeye özgü tazminatlara hak kazanma imkanını kaybeder.

Tavsiye İçerik: İşçiye Elden Ödeme Yapılması

Dava açılması durumunda yapılan yargılama sonucunda mahkeme tarafından işverence yapılan feshin geçersiz olduğuna hükmederse kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti gibi feshe bağlı alacaklar dışında bu davanın sonucu olarak dört aya kadar boşta geçen süre ücreti ve sekiz aya kadar işe başlatmama tazminatına hak kazanır.

İş güvencesi kapsamında kalmayan, şartları sağlamayan işçiler içinse yalnızca fesih hakkının kötüye kullanılması nedeniyle kötü niyet tazminatı öngörülmüştür.  Bu tazminat işe iade davası ile değil genel hükümlere tabi olarak alacak davası gibi açılmaktadır. Mahkemede açılan işçilik alacaklarının tahsili talepli davada işverence fesih hakkının kötüye kullanıldığı ispatlandığı durumda işçinin hak kazanacağı ihbar tazminatının üç katı tutarında kötü niyet tazminatına hükmedilir. Ayrıca fesih usulsüz olarak işçiye herhangi bir bildirim süresi tanınmadan feshedilmişse işçi ayrıca ihbar sürelerine uyulmaması nedeniyle ihbar tazminatına da hak kazanır.