Kamu Davası Nedir?

Soruşturma faaliyeti kamu adına cumhuriyet savcıları tarafından gerçekleştirilmektedir. Soruşturma evresinin sonunda toplanan deliller suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturuyorsa, yani araştırmaya konu fiilin suç olduğu ve şüphelinin suçun faili olduğu konusunda yeterli delil elde edilmişse Cumhuriyet Savcısı kovuşturmanın yapılması ve sanığın cezalandırılması istemiyle bir iddianame düzenleyecektir. Cumhuriyet savcılarının görevi, suç işlendiği noktasında bir şüphe varsa bunu tüm delilleriyle birlikte araştırarak bağlı bulundukları başsavcılık adına suç işlendiğini iddia ederek düzenleyeceği iddianame ile mahkemeye başvurmaktır. İddianamenin mahkeme tarafından kabul edilmesiyle kamu davası açılır. Cumhuriyet Savcısı tarafından açılan bu davalara “kamu davası” adı verilmektedir.

Kamu Davası Nedir? Nasıl Açılır?

Devlet adına Cumhuriyet Savcısı tarafından açılmış olan davalara kamu davası denilmektedir. Geniş anlamda mağdur olanın devlet ve toplum olduğu kabul edilmektedir. Bu nedenle de ülkemizde ceza yargılamasında genel kural her suçun kamu adına soruşturulması ve kovuşturulmasıdır. Bu görevi devlet ve toplum adına Cumhuriyet Savcıları yapmaktadır. Kamu yararının sağlanması amacıyla suçun işlenip işlenmediği araştırılır, yeterli şüphe varsa suç içeren davranışların hangi kanuni neticelerinin ve cezalarının var olduğu tespit edilir. Cumhuriyet savcısı yeterli şüphe sebebinin varlığına kanaat getirmesi halinde iddianame düzenler ve mahkemeye başvurur. Mahkeme tarafından iddianamenin kabul edilmesi halinde kamu davası açılmış olur.

Kamu Davası Açma Yetkisi Kime Aittir?

Kamu davası açma görevini devlet adına Cumhuriyet Savcısı yerine getirir. Buna ilişkin olarak kanuni düzenleme de bu yöndedir. 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu 170. Maddesi’ne göre kamu davası açma yetkisi; “Kamu davasını açma görevi, Cumhuriyet savcısı tarafından yerine getirilir.”

Kamu davası Cumhuriyet Savcısı tarafından açılır. Davanın açıldığı mahkemede maddi gerçeklik araştırılarak sanık hakkında mahkumiyet, düşme ve beraat kararı içeren hüküm verilir. Dava süresince savcılık makamı da yargılamaya katılarak hukuki mütalaasını bildirir.

Hangi Suçlar İçin Kamu Davası Açılabilir?

Kamu davasında Cumhuriyet Savcısı aracılığıyla devleti temsil eder ve yargılamada iddia makamını oluşturur. Kamu davası, şikayete bağlı suçlarda mağdurun şikayeti üzerine savcılık tarafından, şikayete tabi olmayan suçlarda ise savcılığın ihbar ya da dilekçe ile suçtan haberdar olduğu anda kendiliğinden (re’sen) başlatılan soruşturma sonucunda açılır. Toplumda infial yaratan ağır suçlarda ilgili savcılık tarafından doğrudan soruşturma başlatılarak soruşturmaya başlanır.

Şikayetten vazgeçme olsa bile kamu davası olarak yargılamasına re’sen devam edilen suçlar şunlardır:

1) Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Kullanma ve Ticaret Suçları

2) Hırsızlık Suçu

3) Yağma Suçu

4) Dolandırıcılık Suçu

5) Terör Suçları ve Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar 

6) Cinsel Saldırı ve Çocukların Cinsel İstismarı Suçları

7) Kasten Öldürme Suçu

8) Kasten Yaralama Suçunun Nitelikli Hali

9) Kasten Öldürme Suçu

10) Rüşvet ve İrtikap Suçları

11) Resmi Belgede Sahtecilik Suçu

12) Şantaj Suçu

13) Çevrenin Kasıtlı Olarak Kirletilmesi Suçu

Bu suçlar, bireylerin dışında toplum ve kamu düzenini tehdit etmesi nedeniyle şikayet olmasa bile kamu davasına konu edilir. Soruşturması ve kovuşturması şikayete bağlı değildir. Şikayetten vazgeçme bu suçlar nedeniyle açılan davalardaki dosyanın kapanmasına neden olmaz.

Kamu Davasında Şikayet ve Şikayetten Vazgeçme

Kamu davası olarak açılan bir davada suç şikayete tabi değilse şikayetten vazgeçme sanığa verilecek cezayı ve yargılamayı etkilemez. Şikayete tabi suçlarda şikayetten vazgeçildiği anda dosya kapanacaktır. Şikayete bağlı suçlarda soruşturma aşamasında veya kovuşturma aşamasında şikayetten vazgeçmenin farkı bulunmamaktadır, şikayetten vazgeçildiğinin bildirildiği anda sanık aleyhine yapılan işlemler durur.

Re’sen soruşturulan ve kovuşturulan suçlarda şikayetten vazgeçilse bile davaya kamu adına devam edilir. Mağdur şikayetinin devam ettiğini ve şikayetçi olduğunu mahkemeye bildirirse ceza muhakemesi gereğince katılan sıfatını alarak bazı haklara sahip olur.

Tavsiye Yazı: Darp Raporu Nedir

Kamu Davasına Katılma Hakkı

Katılma kovuşturma aşamasında mağdur veya suçtan zarar gören kişinin davayı takip etmesini ifade eder. Ceza yargılamasında katılma talebi mahkemede iddianamenin kabulünden hüküm aşamasına kadar gerçekleştirilebilir. Katılma kamu davasının açılmasından sonra mahkemeye dilekçe verilerek veya duruşmada sözlü şekilde yapılabilir.

Ceza yargılamasında davaya katılma: “Suçtan zarar gören kimsenin, kovuşturmanın her aşamasında kamu davasına katılması; davaya müdahale” şeklinde tanımlanmaktadır. Suçtan zarar gören kişinin, Cumhuriyet Savcısının açtığı kamu davasında kanunun kendisine tanıdığı hak ve yetkileri kullanmak istemesine ve Cumhuriyet Savcısı yanında yer almak istemesine kamu davasına katılma talebi denir. Bu istemin mahkeme ya da mahkeme heyeti tarafından kabul edilmesi sonucunda da bu istemde bulunan kişiye “katılan” denir.

Kamu davasına katılma hakkı olanlar Ceza Muhakemesi Kanunu 237. Maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre davaya katılma hakkı olanlar;

• Mağdur (suçtan doğrudan zarar gören gerçek kişiler),
• Suçtan Zarar Gören Gerçek ve Tüzel Kişiler (cezalandırılması istenen fiille haklı bir çıkarı zedelenen kişiler),
• Malen Sorumlu Olanlar (Hüküm sonucundan maddi veya mali olarak etkilenecek kişiler)

Ceza yargılamasında “katılan” sıfatını alan tarafa tanınan haklar Ceza Muhakemesi Kanununun 239. maddesinde düzenlenmiştir. Kanun maddesine göre katılanın hakları şunlardır;

1) Avukattan yararlanma hakkı

Katılan, usulüne uygun olarak düzenlenmiş olan vekaletname uyarınca davada kendisini bir vekil ile temsil ettirebilmektedir ancak CMK 239.madde uyarınca cinsel saldırı suçu ile alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası olan suçlarda mağdur veya suçtan zarar görenin vekilinin bulunmaması halinde mahkemeden avukat yardımı talep ettiğinde o yerde bulunan baro tarafından bir avukat görevlendirilir. Bu durumlarda vekil ile temsil zorunluluk değil kişinin istemine bağlıdır. Ancak mağdur veya suçtan zarar gören kişi çocuk, sağır ve dilsiz veya kendisini savunamayacak derecede akıl hastası olması durumunda kendisini temsil eden bir vekil de bulunmadığı durumlarda mahkeme istem aramaksızın bu kişilere bir avukat görevlendirilmesi için gerekli bildirimi yapar.

2) Katılanın kanun yollarına başvuru ve başvuruyu geri alma hakkı

Katılma kararı öncesinde verilmiş olan kararlar katılma kararı sonrası katılana ayrıca tebliğ edilmez. Hükmedilen kararlara karşı katılanın kanun yoluna başvuru hakkı Cumhuriyet Savcısı’na verilen süreyle sınırlıdır. Bu sürenin geçmesiyle katılan da kanun yoluna başvuru hakkını kaybeder.

Katılma kararı sonrası ise katılan verilen kararlara karşı Cumhuriyet Savcısı’na bağlı olmaksızın kanun yoluna başvurabilmektedir. Aynı zamanda katılan kanun yoluna başvuru yaptıktan sonra karar verilinceye kadar başvurusunu geri alabilir. Katılan kendini vekil ile temsil ettiriyorsa vekaletnamede açıkça yetki bulunması koşuluyla kanun yoluna başvuruyu da geri alabilir. Eğer avukat ile katılanın kanun yoluna başvuruyu geri alma konusunda iradeleri çelişirse katılanın iradesinin de üstün tutulması gerekmektedir.

3)Katılanın dosyadan ve belgelerden örnek isteme hakkı

4)Katılanın mahkemeden maddi olayın aydınlatılmasını sağlayacak delillerin toplanmasını ve araştırılmasını isteme hakkı

5)Katılanın mahkemeden tanıkların ya da uzman kişilerin çağırılmasını talep edebime hakkı

6)Katılanın mahkeme hakimi aracılığıyla sanığa, tanıklara, bilirkişi veya duruşmaya çağırılmış kişilere soru sorma hakkı

7)Katılanın hakimi reddetme hakkı

8)Katılanın duruşmada alınan kararlardan haberdar edilme hakkı

Haklarını bilerek yargılama sürecini takip eden katılan mahkemede daha etkin bir role bürünecektir.

Kamu Davası Ne Kadar Sürer?

Kamu davasının tamamlanma süreci dosyanın kapsamı, delillerin yoğunluğu, sanık sayısı, mahkemelerin iş yükü ve yargılama şekline göre değişkenlik göstermektedir. Ancak genel bir ortalama vermek gerekirse kamu davaları 6 ay ile 1.5 yıl arasında sonuçlanmaktadır. Karmaşık ve niteliği itibariyle kapsamlı dosyalarda delillerin varlığına ve mahkemenin iş yüküne göre belirtildiği üzere süreç uzayabilmektedir.

Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi Kararı ve Şartları

Ceza muhakemesi hukukunda ceza davasının mecburiliği ilkesi vardır. Bu ilke uyarınca iddia makamı olan savcılık suç işlendiğinde bu suça ilişkin delilleri toplamak, gerekli araştırmayı yapmak ve kamu davası açmak zorundadır. Ancak bu ilkenin istisnası Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi kararı verilmesidir. Ceza muhakemesi hukukumuzda kamu davasının açılmasında Cumhuriyet Savcısına verdiği takdir yetkisi uyarınca kamu davasının açılmasının ertelenmesi CMK’nın 171. Maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddeye göre aşağıda belirtilen şartların gerçekleşmesi durumunda, yeterli şüpheni varlığına rağmen Cumhuriyet Savcısı kamu davasının açılmasını 5 yıl süreyle erteleyebilmektedir. Bu şartlar;

• Ön ödeme ve uzlaştırmaya tabi bir suç olmamalı
• Üst sınırı 3 yıl veya daha az hapis cezası öngörülen suçlardan olmalı
  (Çocuk Koruma Kanunu uyarınca; 15 yaşını doldurmamış çocuklar bakımından üst sınırı 5 yıla kadar hapis cezası olan suçlarda da uygulanması mümkündür.)
• Şüphelinin daha önce kasıtlı bir başka bir suçtan dolayı hapis cezası ile mahkum olmaması
• Savcılık tarafından soruşturma sonucu verilecek erteleme kararı sonrası şüphelinin yeniden suç işlemekten çekineceği kanaatine varılmalı
• Kamu davası açılmasının ertelenmesinin, şüpheli ve toplum açısından kamu davası açılmasından daha yararlı olmalı
• Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı ve Cumhuriyet savcısı tarafından tespit edilen zararın, aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi gerekmektedir.

Bu koşullar bir arada bulunduğunda Cumhuriyet Savcısı takdir hakkını kullanarak Kamu Davasının Ertelenmesi Kararı verebilecektir.

Kamu davasının ertelenmesi kararı verilemeyecek suçlar da bulunmaktadır. Bu suçlar;

• Suç işlemek için örgüt kurmak, yönetmek veya örgüte üye olmak suçları ile örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar,
• Kamu görevlisi tarafından görevi sebebiyle veya kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen suçlar ile asker kişiler tarafından işlenen askerî suçlar,
• Cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar hakkında erteleme kararı uygulanmaz.

TCK’nın 191/1 ve 191/2 maddesi gereğince, “Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişiler” bakımından Cumhuriyet savcısı, ertelenme usulünün şartları oluşmasa dahi kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verecektir. Uyuşturucu bulundurma, kullanma suçunda şüpheli ayrıca tedavi denetimine tabi tutulur. Erteleme süresi içinde şüphelinin kendisine yüklenen yükümlülüklere ya da uygulanan tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmesi, tekrar kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi ya da bulundurması veya uyuşturucu ve uyarıcı kullanması halinde kamu davası açılacaktır.

Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi Kararı Sicile İşler Mi?

Kamu davasının açılmasının ertelenmesine ilişkin kararlar, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı Cumhuriyet Savcısının takdiri ile 5 yıl süreyle verilebilmektedir. Bu süre uyarınca şüpheli yükümlülüklerini yerine getirir ve kasıtlı olarak başka bir suçtan mahkum olmazsa şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla birlikte erteleme kararı da hem sistemden hem de adli sicil kaydından silinir.

Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi Kararına İtiraz

Cumhuriyet savcısı tarafından şüpheli hakkında verilen Kamu Davasının Açılması Kararına karşı şüpheli veya suçtan zarar gören kişinin itiraz etme hakkı vardır. Bu itiraz hakkı erteleme kararı kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine bir dilekçe verilmesi ile kullanılır.

Sulh ceza hakimliği tarafından yapılan itiraz incelemesinde kararı inceleyerek onaylayabileceği gibi kararın yerinde olmadığı kanaatine varırsa davanın açılmasına kararı da verebilir.

Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi Kararı Sonuçları ve Sonraki Süreç

Kamu davasının ertelenmesi kararı ile kanunda öngörülen 5 yıllık süre boyunca şüpheli hakkındaki soruşturma askıda kalmaktadır. Denetim süresi boyunca şüpheli kasten işlenebilecek suçlardan hiçbirini işlememelidir. Şüpheli tarafından kasıtlı bir suç işlenmesi halinde Cumhuriyet Savcısı tarafından iddianame düzenlenerek kamu davası açılır.

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilmesi aynı zamanda zamanaşımı sürelerini de etkilemektedir. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı dava zamanaşımını durdurur. Ertelemesi süresi boyunca dava zamanaşımı süreleri işlememekte askıda kalmaktadır. Detaylı bilgi alın: Bursa Avukat