Uyuşturucu Kullanma Suçu ve Cezası

Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri kullanmak, kullanma amacıyla uyuşturucu madde satın alınması ve bulundurulması Türk Ceza Kanunu’nun 191. maddesi gereğince suç olarak düzenlenmiştir. Kanuna göre bu suçu işleyen kişi veya kişiler hakkında 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası belirlenmiştir. Günümüzde oldukça yaygınlaşan uyuşturucu madde kullanımı nedeniyle uygulamada bu suç tipi ile sıkça karşılaşılmaktadır. Hapis cezası tehlikesinden dolayı; etkin pişmanlık, denetimli serbestlik, hükmün açılanmasının geri bırakılması, kamu davasının açılmasının ertelenmesi gibi uygulamalar hakkında doğru şekilde hukuki değerlendirme yapılması önem taşımaktadır.

Uyuşturucu Kullanma Suçu Nedir?

Metamfetamin, kokain, eroin, afyon, esrar, ekstazi, bonzai vs. gibi duyulara uyuşukluk veren maddelere uyuşturucu madde adı verilmektedir.  Söz konusu maddelerin doğal veya sentetik çeşitleri her geçen gün artmaktadır. Devletimiz toplum sağlığını korumak amacıyla uyuşturucu madde kullanma ve bulundurmayı suç olarak kabul etmiştir.

Uyuşturucu kullanma suçunun düzenlendiği TCK’nın 191. maddesi şu şekildedir:

“(1) Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Bu suçtan dolayı başlatılan soruşturmada şüpheli hakkında 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesindeki şartlar aranmaksızın, beş yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir. Cumhuriyet savcısı, bu durumda şüpheliyi, erteleme süresi zarfında kendisine yüklenen yükümlülüklere uygun davranmadığı veya yasakları ihlal ettiği takdirde kendisi bakımından ortaya çıkabilecek sonuçlar konusunda uyarır. (Ek cümle:28/3/2023- 7445/18 md.) Erteleme kararı kolluk birimlerine de bildirilir.

(3) (Değişik:28/3/2023-7445/18 md.) Erteleme süresi zarfında şüpheli hakkında asgari bir yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Bu süre denetimli serbestlik müdürlüğünün teklifi üzerine veya resen Cumhuriyet savcısının kararı ile altışar aylık sürelerle en fazla iki yıl daha uzatılabilir. Hakkında denetimli serbestlik tedbiri verilen kişi, gerek görülmesi hâlinde denetimli serbestlik süresi içinde tedaviye tabi tutulabilir. Cumhuriyet savcısı, erteleme süresi zarfında uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanıp kullanmadığını tespit etmek için yılda en az iki defa şüphelinin ilgili kuruma sevkine karar verir.

(4) Kişinin, erteleme süresi zarfında; a) Kendisine yüklenen yükümlülüklere veya uygulanan tedavinin gereklerine uygun davranmamakta ısrar etmesi, b) Tekrar kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması, c) Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması hâlinde hakkında kamu davası açılır.

(5) Erteleme süresi zarfında kişinin kullanmak için tekrar uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanması, dördüncü fıkra uyarınca ihlal nedeni sayılır ve ayrı bir soruşturma ve kovuşturma konusu yapılmaz.

(6) Dördüncü fıkraya göre kamu davasının açılmasından sonra, birinci fıkrada tanımlanan suçun tekrar işlendiği iddiasıyla açılan soruşturmalarda ikinci fıkra uyarınca kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilemez.

(7) Şüpheli erteleme süresi zarfında dördüncü fıkrada belirtilen yükümlülüklere aykırı davranmadığı ve yasakları ihlal etmediği takdirde, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir.

(8) Bu Kanunun; a) 188 inci maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti, b) 190 ıncı maddesinde tanımlanan uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma, suçundan dolayı yapılan kovuşturma evresinde, suçun münhasıran bu madde kapsamına girdiğinin anlaşılması hâlinde, sanık hakkında bu madde hükümleri çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir.

(9) Bu maddede aksine düzenleme bulunmayan hâllerde, Ceza Muhakemesi Kanununun kamu davasının açılmasının ertelenmesine ilişkin 171 inci maddesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkin 231 inci maddesi hükümleri uygulanır.

(10) (Ek: 27/3/2015-6638/12 md.) Birinci fıkradaki fiillerin; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi tedavi, eğitim, askerî ve sosyal amaçla toplu bulunulan bina ve tesisler ile bunların varsa çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engel veya işaretlerle belirlenen sınırlarına iki yüz metreden yakın mesafe içindeki umumi veya umuma açık yerlerde işlenmesi hâlinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.” şeklindedir.

Uyuşturucu kullanma suçunun oluşması için işinin uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi bilerek ve isteyerek kullanması veya uyuşturucu maddeyi kullanma amacıyla satın alması, kabul etmesi veya bulundurması gerekmektedir. Suçun işleniş şekline göre yakalanan maddenin miktarı, ele geçiriliş şekli ve somut olayın özellikleri önem taşımaktadır. Özellikle ele geçirilen maddenin kişisel kullanım sınırları içerisinde kalıp kalmadığı ve diğer deliller yargılama sürecinde belirleyici olmaktadır. Eylemin ticaret kastı taşımaması, yani maddenin başkalarına verilmesi, satılması veya dağıtılması amacının bulunmaması gerekir. Örneğin kullanma amacıyla birbirine uyuşturucu madde veren kişiler hakkında uyuşturucu ticaretinden dolayı ceza verilemez. Uyuşturucu madde kullanan kişi hakkında Türk Ceza Kanunu’nun 188. maddesi kapsamında uyuşturucu madde ticareti suçu kapsamında bir değerlendirilme yapılması halinde uygulanabilecek ceza miktarı artacaktır.

Tavsiye içerik: Uyuşturucu Madde Ticareti Suçu

Uyuşturucu Madde Kullanma Suçunun Cezası

Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanan kişi, 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Eğer suç, kanunda belirtilen yerlere yakın mesafelerde işlenmişse verilecek ceza ağırlaştırılacaktır. Okullar, yurtlar, hastaneler, askeri kışlalar, ibadethaneler, toplu yaşam alanları veya sosyal tesislerin 200 metre yakınında uyuşturucu madde kullanmak ve bulundurmak cezada artışa neden olur. Bu durumda verilecek ceza 3 yıldan 7.5 yıla kadar hapis cezası olarak belirlenmektedir.

Uyuşturucu Madde Kullanma Suçunda Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi ve Denetimli Serbestlik

Uyuşturucu madde kullanma suçunun soruşturma aşamasında savcılık 5 yıl süre ile dava açılmasının ertelenmesine karar verir. Kişi bu karardan sonra denetimli serbestlik tedbirlerine tabi tutulacaktır. Denetimli serbestlik süresi en az bir yıl olarak belirlenmiştir. Cumhuriyet savcısı gerekli görürse denetim süresini altışar aylık sürelerle iki yıla kadar uzatabilir. Denetim süresi boyunca uyuşturucu madde kullanan kişi farklı tarihlerde kan ve idrar testine tabi tutulur. Gerekli görülmesi halinde denetime ek olarak kişi hakkında uyuşturucu madde tedavisi uygulanabilir. Uyuşturucu veya uyarıcı maddeye bağımlılık düzeyinde olmayan kişiler hakkında verilen tedavi tedbirleri, bünyesinde ruh sağlığı ve sinir hastalıkları uzmanı bulunan sağlık kuruluşlarında yerine getirilirken; bağımlılık tespiti yapılan bireylerin tedavi süreçleri ise Alkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezleri (AMATEM) tarafından yürütülmektedir.

5 yıllık erteleme sürecinde yükümlülük altındaki denetimlerin ihlal edilmesi veya uyuşturucu madde kullanıldığının tespit edilmesi halinde kişi hakkında doğrudan ceza davası açılacaktır.

Erteleme kararı ile uyuşturucu maddeye bulaşmış ve bu maddeye bağımlı olan kişilere bir şans tanınması amaçlanmıştır. Savcılık tarafından denetimli serbestlik uygulanmasına karar verildiğinde, kararın tebliğinden itibaren 10 gün içerisinde en yakın denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurulması gerekmektedir. Aksi halde yükümlülüklere uyulmaması denetim ihlali olarak değerlendirilecek ve bu durum kamu davasının açılmasına ya da mevcut sürecin sanık aleyhine ilerlemesine neden olabilecektir. Denetim sürecinin titizlikle takip edilmesi ve yükümlülüklerin eksiksiz yerine getirilmesi büyük önem taşımaktadır.

Uyuşturucu Madde Kullanma Suçunda Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB)

Uyuşturucu madde kullanma suçu kapsamında dava açılarak yargılaması yapılan sanık hakkında, Türk Ceza Kanunu m.191 ve Ceza Muhakemesi Kanunu m.231 hükümleri çerçevesinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararı verilebilmesi mümkündür. HAGB kararı verilmesi halinde, sanık hakkında kurulan mahkumiyet hükmü 5 yıllık denetim süresi boyunca hukuki sonuç doğurmaz. Dosya adeta askıda kalır. Bu süre içerisinde kişi kasıtlı bir suç işlemezse dava düşer dosya kapanır. Adli sicil kaydına işlemez. Ancak HAGB nedeniyle verilen denetim süresi içinde yeni bir suç işlenmesi halinde hüküm açıklanarak ceza kararı artık sonuç doğurur.

Uyuşturucu madde kullanma suçu nedeniyle iki yıl ve altında verilen hapis cezalarında eğer daha önce kasıtlı bir suçtan mahkumiyet bulunmuyorsa HAGB uygulanır.

Uyuşturucu Madde Kullanma Suçunda Etkin Pişmanlık

Cezayı kaldıran veya azaltan şahsi sebep olan etkin pişmanlık, suçun tamamlanmasından sonra ortaya çıkan ve fail hakkında cezaya hükmolunmamasını ya da hükmolunan cezada indirim yapılmasını öngören bir hukuki imkandır.

Uyuşturucu madde kullanma suçunda etkin pişmanlık TCK’nın 192. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre; Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce, bu maddeyi kimden, nerede ve ne zaman temin ettiğini merciine haber vererek suçluların yakalanmalarını veya uyuşturucu veya uyarıcı maddenin ele geçirilmesini kolaylaştırırsa, hakkında cezaya hükmolunmaz.

Yani kısaca örnek vermek gerekirse; hakkında kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçundan dolayı başlatılmış herhangi bir soruşturma olmadığı halde kişi hastaneye başvurarak uyuşturucu madde kullandığını söylerse ve hastanede yapılan tahlilde idrarında uyuşturucu madde tespit edilirse kendi beyanıyla suçu ortaya çıkarması nedeniyle bu kişiye ceza verilmeyecektir.

Bu suçlar haber alındıktan sonra gönüllü olarak, suçun meydana çıkmasına ve fail veya diğer suç ortaklarının yakalanmasına hizmet ve yardım eden kişi hakkında verilecek ceza, yardımın niteliğine göre dörtte birden yarısına kadarı indirilir. Kanuna göre soruşturma başladıktan sonra şartlar sağlanırsa kişi etkin pişmanlık sayesinde ceza indirimi alabilir.

Uyuşturucu madde kullanma suçunu işleyen kişi hakkında etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için tedavi ettirilmeyi istemesi yeterlidir. Sonrasında tedaviyi tamamlayıp tamamlamaması kendisi hakkında uygulanan etkin pişmanlık kararını etkilemez.

Uyuşturucu suçlarında etkin pişmanlık ciddi ceza indirimleri sağladığından ve bazı koşullara tabi olduğundan dolayı etkin pişmanlıktan faydalanmak isteyen kişilerin avukat yardımından yararlanmaları büyük önem taşımaktadır. Zira etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için bilgilerin doğru zamanda, yetkili mercilere ve somut olayın özelliklerine uygun şekilde sunulması gerekmekte olup; eksik, çelişkili veya usule aykırı beyanlar ilerideki süreçlerde ve davada hak kaybına yol açabilmektedir. Bu nedenle, soruşturma aşamasından itibaren etkin pişmanlık sürecinin avukat tarafından verilecek hukuki destekle yürütülmesi; ceza indiriminin uygulanması ve telafisi güç sonuçların önlenmesi açısından kritik önem taşımaktadır.

Uyuşturucu Madde Kullanma Suçunda Zamanaşımı ve Şikayet

Uyuşturucu madde kullanma suçu 8 yıllık dava zamanaşımı süresine tabidir. Suç tarihi baz alınarak hesaplama yapılır. 8 yıl geçtikten sonra açılmış bir dosya varsa soruşturma aşamasında KYOK (kovuşturmaya yer olmadığına dair karar), kovuşturma aşamasında davanın düşmesine karar verilecektir. Bu suç şikayete bağlı bir suç değildir. Uyuşturucu madde kullanma suçu nedeniyle açılan soruşturma ve dava savcılık tarafından re’sen takip edilir. Ayrıca bir şikayet aranmaz.

Uyuşturucu Madde Kullanma veya Bulundurma Suçunda Görevli Mahkeme

Kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak suçunda görevli mahkeme suçun işlendiği yerdeki Asliye Ceza Mahkemesi’dir. Eğer şüpheli kişi hakkında uyuşturucu madde ticareti nedeniyle Ağır Ceza Mahkemesi’nde dava açıldıysa ve uyuşturucu madde kullandığından bahisle ceza verilecekse dosya asliye ceza mahkemesine gönderilmeden davaya bakan ağır ceza mahkemesi tarafından karar verilecektir.