Ortak Velayet Nedir?

Ortak velayet, müşterek çocuğun velayet hakkı kapsamında yer alan konularda önemli kararları ebeveynlerin birlikte ve eşit şekilde almalarına denir. Ortak velayette ebeveynler boşanmış olmalarına rağmen müşterek çocuk üzerindeki velayet hakkını eşit olarak kullanmaya devam ederler. Kısaca müşterek çocuk ile ilgili kararlar anne ve baba tarafından ortak olarak alınır.

Ortak velayet kapsamında velilerin birlikte karar alması gereken kararlara örnek olarak aşağıdaki halleri sayabiliriz;

• Müşterek çocuğun eğitimi,

• Müşterek çocuğun sağlığı ile ilgili kararlar,

• Müşterek çocuğun yaşayacağı yer,

• Müşterek çocuğun yetiştirilmesi

gibi konularda alınacak kararlar tarafların birlikte karar vermesi ile belirlenir.

Yüksek yargı kararlarına göre, Türk hukukunda “ortak velayet” mümkündür ancak istisnai bir uygulamadır.  Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay, ortak velayetin uygulanabilmesi için çocuğun üstün yararını, tarafların rızasını ve kapsamlı uzman raporlarını şart koşmaktadır.

Türk Hukukunda Ortak Velayet Uygulaması

Yakın zamana kadar Türk Hukukunda velayetin yalnızca bir ebeveyne verilmesi esas alınmıştır. Ancak zaman ve güncel ihtiyaçların etkisiyle ortak velayet uygulaması ortaya çıkmıştır. Özellikle anne ve babanın bu konuda anlaşmış olmaları ve ortak velayetin çocuğun üstün yararına uygun olması halinde, mahkemeler çocuğun velayeti hakkında ortak velayet kararı verebilmektedir.

Mahkeme, her somut olayda çocuğun yaşı, ebeveynlerin iletişim düzeyi ve iş birliği kapasitesini dikkate alarak değerlendirme yapar.

Boşanma Davasında Ortak Velayet Mümkün Mü?

Hukukumuzda velayet konusu emredici olarak düzenlendiğinden mahkemece resen araştırma yapılarak karara bağlanır. Boşanma davalarında ortak velayet kanunda açık şekilde düzenlenmemiştir. Günümüzde tarafların anlaşması ve çocuğun üstün yararının zedelenmediği durumlarda çocuklar için ortak velayet kararı verilmesi hukuken mümkün kabul edilmektedir.

Anlaşmalı Boşanmada Ortak Velayet Şartları

Anlaşmalı boşanma davalarında ortak velayete karar verilebilmesi için;

• Anne ve babanın ortak velayet konusunda anlaşmış olmaları,

• Bu anlaşmanın çocuğun üstün yararını zedelememesi,

• Ortak velayetin çocuğun fiziksel, psikolojik ve sosyal gelişimine aykırılık teşkil etmemesi

gerekmektedir. Bu şartların sağlanması halinde hakim ortak velayete karar verecektir.

Anlaşmalı boşanma protokolünde çocuğun velayetinin ortak velayet olacağı kararlaştırılırken, aynı zamanda çocuğun fiilen hangi ebeveyn ile kalacağının da açıkça düzenlenmesi gerekir.

Mahkeme karar vermeden önce; uzman raporları, sosyal inceleme raporları, aile evi incelemeleri ve çocuk algılama çağını geçmişse çocuğun beyanlarını dikkate almaktadır.

Çekişmeli Boşanmada Ortak Velayet Kararı Verilebilir mi?

Uygulamada ortak velayete daha çok anlaşmalı boşanma davalarında hükmedilmektedir. Ancak çekişmeli boşanma davalarında da istisnai olarak ortak velayet kararı verildiği görülmektedir.

Ortak velayete karar verilebilmesi için kural olarak tarafların bu konuda anlaşmış olması gerekmektedir. Çekişmeli boşanma davalarında ise taraflar çoğu konuda ortak bir paydada buluşamadığından, bir tarafın ortak velayeti kabul etmemesi halinde mahkeme tarafından ortak velayet talebi reddedilebilmektedir.

Hükme esas alınacak bilirkişi ve sosyal inceleme raporlarının, ebeveynlerin “ortak velayete ilişkin görüşlerine başvurularak” hazırlanması gerekmektedir. Zorunlu bir durum olmadıkça kardeşler birbirinden ayrılmamalıdırlar.

Çekişmeli boşanma davasında mahkeme,  ortak velayete karar vermeden önce taraflar arasında bir anlaşmazlık bulunup bulunmadığını ve varsa bu anlaşmazlığın çocuğun üstün yararına aykırılık oluşturup oluşturmadığını inceler. Güncel yargı kararları uyarınca; taraflar arasında yoğun bir çatışma bulunması ve çocukla ilgili konularda ortak paydada buluşulamaması halinde ortak velayet kararının çocuğun üstün yararına aykırı olacağı kabul edilmektedir.

Ortak Velayette Çocuğun Üstün Yararı İlkesi

Hukukumuzda velayet konusunda temel ilke “çocuğun üstün yararı” ilkesidir. Bu ilkeye göre çocuğun üstün yararı belirlenirken çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve toplumsal gelişiminin sağlanması amacının gözetilmesi gereklidir. Ana ve babanın yararları; boşanmadaki kusurları, ahlaki değer yargıları, sosyal konumları gibi durumları, çocuğun üstün yararını etkilemediği ölçüde göz önünde tutulur.  Boşanma davalarında çocuğun üstün yararı ilkesi;

• Velayetin kime verileceği,
• Ortak velayetin uygun olup olmadığı,
• Kişisel ilişki düzenlemeleri,
• Nafaka ve eğitim giderleri

gibi konularda çocuğun menfaati gözetilerek öncelikli olarak uygulanır.

Ortak Velayette Ebeveynlerin Karşılaşabileceği Sorunlar

Velayetin ebeveynlerce ortak olarak kullanılması, çocuğun birlikte yetiştirilmesi sürecinde hukuki ve fiili zorlukları da beraberinde getirebilir. Bu zorluklar çoğunlukla boşanma sonrası ebeveynler arasındaki iletişim düzeyine bağlıdır.

Ortak velayette çocuğun eğitimi, sağlık işlemleri, yaşayacağı yer ve yetiştirilmesi gibi temel konularda birlikte karar alınması esastır. Ancak taraflar arasında iletişimin kopması veya ciddi görüş ayrılıklarının yaşanması hâlinde bu işlemler aksayabilir ya da hiç yapılamayabilir.

Ayrıca çocuğun temsil edilmesini gerektiren işlemlerde anne ve babanın ortak iradesi ve birlikte imzası gerekmektedir. Taraflardan birinin imzadan imtina etmesi durumunda;

• Eğitim işlemleri,

• Sağlık işlemleri,

• Pasaport ve yurt dışı çıkış işlemleri,

• İkametgah değişikliği

gibi konularda ciddi gecikmeler yaşanabilmektedir. Bu durumun çocuğu baskı aracı olarak kullanmaya dönüşmesi ise çocuğun psikolojisi ve gelişimi açısından son derece olumsuz sonuçlar doğurur.

Ortak Velayette Çocuk Kimde Kalır?

Ortak velayet kararlarında velayet hakkı her iki ebeveyne ait olmakla birlikte, çocuğun fiilen kimin yanında kalacağı ve diğer ebeveynle kişisel ilişkinin nasıl kurulacağı kararda ayrıca düzenlenir.

Çocuğun fiilen hangi ebeveynin yanında kalacağı taraflarca kararlaştırılabileceği gibi, tarafların anlaşamaması halinde hakim tarafından da belirlenebilir.

Ortak Velayette Nafaka

Ortak velayet, iştirak nafakası yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ortak velayet süresince anne ve babanın çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılma yükümlülüğü devam eder.

Mahkeme, çocuğun fiilen yanında kalmadığı ebeveynin mali gücünün diğer tarafa göre daha iyi olması halinde iştirak nafakasına hükmedebilir. Nafaka miktarı, tarafların ekonomik durumları ve güncel ekonomik koşullar dikkate alınarak belirlenir.

Ortak Velayetin Tek Velayete Dönüştürülmesi (Ortak Velayetin Kaldırılması)

Velayet kararları kesin ve değiştirilemez nitelikte değildir. Şartların değişmesi halinde velayet yeniden düzenlenebilir. Ortak velayetin değiştirilmesi için;

• Taraflar arasında iş birliğinin imkansız hale gelmesi,

• Ebeveynlerden birinin çocuğa karşı yükümlülüklerini ihmal etmesi,

• Bu durumun çocuğun menfaatini zedelemesi

gibi sebeplerin varlığı hâlinde velayetin yeniden düzenlenmesi gündeme gelir.

Taraflar arasında çocuğun menfaatine aykırı şekilde sorunlar çıkması, sağlıklı iletişimin kurulamaması veya ortak velayetin amacına uygun kullanılmaması hâlinde ortak velayet kaldırılarak velayet tek bir ebeveyne verilebilir. Çocuğun üstün menfaati gerektirdiğinde velayet her iki ebeveynden de kaldırılarak çocuğa vasi atanması da mümkündür.

Ortak velayetin sonlandırılması, velayetin eşlerden birine verilmesi ya da her iki ebeveynden kaldırılması işlemleri mahkemeye başvuru yoluyla gerçekleştirilir. Ortak velayetin kaldırılmasına ilişkin davalar aile mahkemelerinde görülmektedir.