Mahkemede Tanık Olmak: Haklarınız, Sorumluluklarınız ve Bilmeniz Gerekenler

Tanıklık, kamu hukukundan doğan toplumsal bir ödevdir ve herkes bu görevi yerine getirmekle yükümlüdür. Hukuka uygun şekilde yapılan çağrı üzerine mahkemeye gelmek, bildiklerini olduğu gibi doğru anlatmak ve yemin etmek zorunludur. HMK m.245 ve CMK m.43 uyarınca mahkemeye mazeretsiz gelmeyenler zorla getirilir, mahkemeye gitmeyen tanıklar hakkında para cezası uygulanabilir.

Bir kişinin şahit olduğu olayla ilgili sahip olduğu bilgileri adli makamlar önünde anlatmasına ‘’tanıklık yapma’’ denilmektedir. Mahkemede tanık olmak vatandaşlık görevidir.

Tanığın kanundan kaynaklanan bazı hak ve yükümlülükleri bulunmaktadır. Kişilerin tanıklık yapmaları adaletin tesis edilmesi ve dolayısıyla toplumsal menfaatin bir gereğidir. Bunları sizin için derleyerek bilgilendirici bir yazı haline getirdik.

Tanık (Şahit) Nedir?

Yargı kararlarına göre tanık, çekişmeli olan konu veya olay hakkında beş duyusu ile edindiği algılamaları (görme, duyma vb.) yetkili makamlar önünde ifadesiyle açığa vuran üçüncü kişidir. Tanıklık, kamu hukukundan doğan toplumsal bir ödevdir. Davanın tarafları tanık olarak dinlenemez; ancak soruşturma veya kovuşturma konusu suçlara iştirakten şüpheli olanlar veya suç ortakları belirli koşullarda tanık olarak dinlenebilir. Herkes tanık olma ehliyetine sahiptir; buna çocuklar ve akıl hastaları da dahildir, ancak bu kişilerin anlatımlarına itibar edilip edilmeyeceği yargılama makamının takdirindedir.

Kimler Tanık Olarak Dinlenebilir?

Kural olarak herkes tanık olabilir. Tanıklık için yaş, yakınlık, cinsiyet, ayırt etme gücü gibi bir ayrım bulunmamaktadır. Tanık olarak gösterilen kimse, çağırıldığı adli makama gitmek ve bildiklerini anlatmak zorundadır.

Tanıklık yapacak kişiler doğrudan olayı görmüş olabilir veya başkasından duydukları şeyler üzerinden tanıklık yapabilir. Ancak yalnızca duyuma dayalı beyanlar mahkemede çoğu zaman dikkate alınmaz. Ayırt etme gücüne sahip olmayan kişiler ve bazı hallerde taraflar ile yakınlığı bulunan kişiler yeminsiz şekilde dinlenir.

Mahkemede Tanık Olma Süreci Nasıl İşler?

Tanıklık yapma sürecinin belli aşamaları bulunmaktadır.

Mahkemeden tebligat kağıdı gönderilir: Mahkemeden tanık olarak çağrıldığınıza dair bir davetiye gelir. Çağrıda duruşma yeri, tarih, saat ve hangi konuda tanıklık yapacağınız yazılıdır. İlk davetiyeye uymadığınız takdirde polis nezaretinde adliyeye götürülmeniz gerekebilir.

Hazır bulunma: Belirtilen gün ve saatte mahkemede bulunmanız gerekir. Mübaşire bilgi verdikten sonra sıranız geldiğinde sizi çağıracaktır.

Kimlik ve bilgiler: Kimliğiniz kontrol edilir, taraflarla ilişkiniz ve olaylar hakkında bilginiz sorulur.

Yemin ve ifade: Duruşmada hakim tarafından doğruyu söyleyeceğinize dair namusunuz, şerefiniz ve kutsal saydığınız inanç ve değerler üzerine yemin etmeniz istenir. Yemin etmeden tanıklık yapılamaz (istisnalar hariç).

Ayrı Ayrı Dinlenme: Tanıklar ayrı ayrı dinlenir ve biri dinlenirken henüz dinlenmemiş olanlar salonda bulunamaz. Bu kural, tanıkların birbirlerinin ifadelerinden etkilenmesini önlemek içindir.

Sorulara Doğrudan Cevap Verme: Hakim, Cumhuriyet savcısı, taraf avukatları ve sanık, tanığa doğrudan veya mahkeme başkanı aracılığıyla soru sorabilir.

İmza: Mahkemede yaptığınız tanıklık nedeniyle kayıt altına alınan tutanaklara imza atmanız halinde süreç tamamlanır.

Tanığın Hakları Nelerdir?

Hukuk sistemimizde tanıklık, kişisel bir tercih değil, kamu hukukundan kaynaklanan ve toplumsal menfaati ilgilendiren bir “kamu görevi” olarak kabul edilmektedir. Tanığın kanundan kaynaklanan bir takım hakları vardır.

Tanıklık Ücreti: Mahkemede tanık olarak zaman harcadığınızdan dolayı kanunda belirlenen tanıklık ücreti ve masraflarınız talep etmeniz halinde karşılanır. Uzak bir yerden gelen tanık yol masraflarını talep edebilir. Bu masraflar davanın sonunda haksız olan taraftan alınacağı için bilindiğinin aksine yapılan ödeme devletin kasasından çıkmaz.

Tanıklıktan Çekinme Hakkı: Şüpheli veya sanığın nişanlısı, evlilik bağı kalmasa bile eşi, kan veya kayın hısımlığından üstsoy veya altsoyu (anne, baba, çocuk, torun), üçüncü derece dahil kan veya ikinci derece dahil kayın hısımları ile evlatlık bağı bulunanlar tanıklıktan çekinebilir.

Kendini ve Yakınlarını Suçlamama Hakkı (Susma Hakkı): Tanık, kendisini veya kanunda belirtilen yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek nitelikteki sorulara cevap vermekten çekinebilir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, tanığın beyanının yeni bir suç isnadı oluşturabileceği veya aleyhine kullanılabileceği durumlarda tanıklık yapmaya zorlanması hukuka aykırıdır.

Meslek Sırrı Nedeniyle Tanıklıktan Çekinme: Avukatlar, hekimler, eczacılar, müşavirler gibi meslekleri gereği sır saklama yükümlülüğü olanlar, iş sahibinin muvafakati olsa dahi tanıklıktan çekinebilirler.

Yeminden Çekinme Hakkı: Tanıklıktan çekinme hakkı bulunan ancak tanıklık yapmayı kabul eden kişiler, tanıklık sırasında yemin etmekten çekinebilirler. Bu hususun o anda tanığa bildirilmesi zorunludur.

Tanığın Yükümlülükleri ve Sorumlulukları Nelerdir?

Hazır Bulunma Yükümlülüğü: Usulüne uygun çağrılan tanık, belirlenen gün ve saatte mahkemede hazır bulunmak zorundadır. Mazeretsiz gelmeyenler zorla getirilir.

Gerçeği Söyleme Yükümlülüğü: Tanık, bildiklerini hiçbir şey saklamadan ve eklemeden doğrudan doğruya eksiksiz şekilde anlatmakla yükümlüdür. Yanlış veya yanıltıcı beyanlar ileride hukuki açıdan sorumluluk doğurabilmektedir.

Yemin Etme Ödevi: Kanuni istisnalar (15 yaşından küçükler, ayırt etme gücü olmayanlar vb.) dışında tanıklar, beyanlarının doğruluğunu teyit etmek için yemin etmek zorundadır.

Mahkeme Düzenine Uyma: Tanık, hakimin izni olmadan duruşma salonunu terk edemez. Kendisine sorulan sorulara cevap vermek zorundadır. Hatırlamadığı konuları anlatmak zorunda değildir ancak hatırlamadığını ifade etmelidir.

Tanık Mahkemeye Gitmezse Ne Olur?

Mahkeme tarafından çağrılan tanık, belirtilen gün ve saatte mahkemede hazır bulunmak zorundadır. Tanıklık çağrısına uymamak hukuken çeşitli yaptırımlara tabidir. Çağrı yapan adli makam tanık hakkında zorla getirme kararı verebilir. Zorla getirme kararı sonucunda tanık polis eşliğinde mahkemeye götürülür. Hukuk mahkemesinde yapılan yargılamalarda taraflar tarafından tanık olarak bildirilen kişiler mahkemeye gelmediği takdirde para cezası uygulanabilir. Mahkemeye gelmeyen tanık haklı sebeplerini ileri sürmedikçe disiplin para cezası ile gelmemesinin sebep olduğu giderlerden sorumlu olacaktır.

Tanıklıktan Çekinme Hakkı Nedir? Ne Zaman Kullanılır?

Tanıkların yakınlık, akrabalık, mesleki ilişki, alt sınırı beş yıl veya daha fazla olan suçlarla ilgili olarak devlet sırrı niteliğindeki bilgiler nedeniyle ve kendisi veya yakınları aleyhinde sonuç doğurabilecek nitelikteki sorular bakımından tanıklıktan çekinmeyi öğrenme ve tanıklıktan çekinme hakkı bulunmaktadır. Tanıklıktan çekinme hakkı bulunanlar kanunda sayılmıştır.

Çekinme hakkı olan tanık, duruşmanın yapılacağı gün ve saatte mahkemeye giderek sebebini bildirir. Kendisine başka soru sorulmaz ve duruşma salonunun dışına çıkartılır.

Yasal bir sebep olmaksızın tanıklıktan veya yeminden çekinen tanık hakkında, bundan doğan giderlere hükmedilmekle beraber, yemininin veya tanıklığının gerçekleştirilmesi için dava hakkında hüküm verilinceye kadar ve üç ayı geçmemek üzere disiplin hapsi verilebilir. Kişi, tanıklığa ilişkin yükümlülüğüne uygun davranması halinde, derhal serbest bırakılır.

Tanıklığın Mahkemede Delil Değeri Nedir?

Mahkemeler, tanık beyanlarını diğer delillerle (kamera kayıtları, yazılı deliller, bilirkişi raporları vs.) birlikte değerlendirir. Çelişkili tanık beyanları veya hayatın olağan akışına aykırı ifadeler ispat için yeterli görülmeyebilir. Taraflarla husumeti bulunan tanıklar mahkeme tarafından dikkate alınmayabilir. Tüm bu sebepler gerekçesiyle birlikte kararda belirtilmelidir. Tanıklık çoğu davada ispat açısından önemli bir delildir.

Boşanma davalarında deliller ve tanıklık konusunda bilgi sahibi olmak için yazımızı inceleyebilirsiniz.

Başka Yerde Yaşayan Tanıklar Nasıl Dinlenir?

Tanıklar başka bir şehirde ikamet ediyorsa, o yer mahkemesi veya savcılığı (talimat/istinabe) aracılığıyla dinlenebilirler. Ancak, tanığın ifadesi davanın esası için belirleyici ise ve sanığın sorgulama hakkı kısıtlanıyorsa, tanığın asıl mahkeme huzurunda veya SEGBİS yoluyla dinlenmesi gerekebilir.

Tanıklıkta Yalan Beyan ve Cezai Sonuçlar

Tanık olarak gösterildiğiniz olay nedeniyle bilgi sahibi değilseniz mahkemeye giderek bilgi sahibi olmadığınızı bildirmeniz ve gerekirse doğru söylediğinize dair yemin etmeniz gerekmektedir. Tanıklık sırasında gerçeğe aykırı beyanda bulunmak suçtur.

Hakim tanığın tanıklığı esnasında yalan söylediği veya menfaat temin ederek tanıklık ettiği hakkında yeterli delil veya emare elde ederse bir tutanak düzenler ve bu tutanağı derhal Cumhuriyet başsavcılığına gönderir. Yalan söyleyen tanık hakkında adli süreç başlatılır. Gerçeğe aykırı beyanda bulunmak, Türk Ceza Kanunu’nun 272. maddesi kapsamında suç teşkil eder. Mahkeme hakimi, tanığı dinlemeden önce bu konuda açık şekilde uyarır.

Sık Sorulan Sorular

Tanıklık yapmak zorunlu mu?

Evet, mahkeme sizi tanık olarak çağırdıysa gitmek zorundasınız; istisnai çekinme hallerine sahipseniz bunu mahkemeye bildirebilirsiniz. Usulüne uygun çağrılan tanık, belirlenen gün ve saatte mahkemede hazır bulunmak zorundadır. Mazeretsiz gelmeyenler zorla getirilir.

Tanıklık için ücret ve masraflarımı alabilir miyim?

Evet, tanıklık sürecinde harcadığınız zamana göre bir ücret takdir edilir ve masraflarınız karşılanabilir. Bu para en son olarak mahkemede haksız olan kişiden tahsil edilecektir.

Bilmediğim bir konu hakkında tanık gösterilsem ne yapmalıyım

Bilginiz olmayan bir konu hakkında tanık gösterildiğiniz takdirde mahkemeye giderek bilginiz olmadığını anlatmanız zorunludur.

Mahkemede tanıklık yapmak adli sicile işler mi?

Mahkemede tanıklık yapmak ve ifade vermek sicile işlemez. Bunlar yalnızca ilgili dosya kapsamında resmi olarak kaydedilir. Tanık yalan beyanda bulunmadığı ve bildiklerini anlattığı müddetçe tanıklık yaptığı konu hakkında karşısına olumsuz bir durum çıkmaz.

E-devlette tanık olarak çağrıldığım mahkeme gözükür mü?

E-devlet veya uyap vatandaş portal sisteminde tanık olduğunuz dosya bilgileri gözükmez. İkametine gönderilen çağrı kağıdında mahkeme bilgileri, duruşma gün ve saati yazar. Buradaki bilgilerden faydalanarak tanıklık yapacağınız mahkemeye ulaşabilirsiniz.

Tanıklık yaparken yalan söylemek suç mu?

Yalan tanıklık TCK’da suç olarak tanımlanmıştır. Yalan tanıklık yaptığı tespit edilen kişiler hakkında ciddi yaptırımlar uygulanır. Yalan tanıklık suçunun meydana gelebilmesi için, tanığın yargılamaya konu olay hakkında bilerek ve isteyerek gerçeğe aykırı beyanda bulunması yeterlidir. Bu suç, yalnızca açıkça yanlış bilgi verilmesiyle değil; tanığa yöneltilen sorular kapsamında olayla ilgili bildiklerini saklaması halinde de oluşabilir. Bu nedenle tanıklık yapacak kişilerin, olayla ilgili tüm bilgi ve gözlemlerini doğru, eksiksiz ve gerçeğe uygun şekilde mahkemeye aktarması zorunludur.

Tanık olarak mahkemede ne anlatacağım?

Mahkeme sizi tanık olarak çağırdıysa bildiklerinizi dosdoğru şekilde anlatmanızı ister. Eğer daha önce mahkemeye katılma tecrübeniz bulunmuyorsa duruşma esasında bunu hakime söyleyip size tanıklık yapacağınız konu hakkında soru sormasını sağlayarak daha kolay bir tanıklık süreci geçirebilirsiniz.

Gizli şekilde tanıklık yapılabilir mi?

Tanığın kimliğinin saklı tutulması gereken hallerde Tanık Koruma Kanunu hükümleri uygulanır; ancak gizli tanık beyanı tek başına hükme esas alınamaz. Ceza yargılamasında tanığın kim olduğunun sanık tarafından öğrenilmesi, tanık veya yakınları açısından ağır ve ciddi bir tehlike teşkil ediyorsa tanık kimlik bilgileri gizlenerek dinlenebilir. Bu yalnızca ceza yargılamasında uygulanabilen bir usuldür.

Tanık olarak çağrıldım ne yapmalıyım?

Tanık olarak çağrıldıysanız, sizi çağıran mahkemeye gitme zorunluluğunuz bulunmaktadır. Duruşma gününde mahkemeye katılamayacağınız takdirde bir mazeretiniz varsa bunu bildirmelisiniz. Aksi halde polis zoruyla mahkemeye götürülebilirsiniz ve para cezasına çarptırılabilirsiniz.

Tanık ceza alır mı?

Yalan tanıklık yapmadığı müddetçe tanık ceza almaz. Tanık yargılamada taraf değildir. Takdiri delil olarak değerlendirilir.

Mahkemede tanıklara ne sorulur?

Tanıklar hangi konuda çağırıldıysa kendisine bildirilir. Hakim, savcı ve avukatlar tanığa soru sorabilir. Tanıklık sözlü olarak yapılır, bu nedenle tanık bizzat mahkemeye giderek ifade verir. Tanığa dava konusu olay hakkında beş duyu organıyla algıladığı durumlar sorulur. Tanık olayı görmüş, yaşamış veya birinden duymuş olabilir.

Tanık kesin delil midir?

Tanık beyanı takdiri delil olarak düzenlenmiştir. Hakim tarafından hükme esas alınabilir veya reddedilebilir. Çelişkili tanık beyanları çelişki giderilmeden hükme esas alınamaz.

Haberim olmadan tanık gösterilebilir miyim?

Evet rızanız olmasa bile bildiğiniz bir konu hakkında tanık gösterilebilirsiniz veya kamu tanığı sıfatıyla yargılamanın aydınlatılması için tanık olarak mahkemeye çağırılabilirsiniz.

Tanık mahkemede kaç kez dinlenir?

Tanık mahkemede çoğunlukla bir kez dinlenir ancak istisnai hallerde aynı dosyada tanık tekrar çağırılarak dinlenebilir. Bu durumda önceki tanıklığında yaptığı yemin hatırlatarak kendisine daha önce sorulmayan sorular sorulur.